«Pęknięcia w pancerzu»: traumatyzacja dziecka oraz procesy zdrowienia w warunkach wojny
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.38014/ehs-ss.2025.4.08Słowa kluczowe:
przeżycia psychiczno-emocjonalne, poziomy traumatyzacji psychiki dziecka, mechanizmy obronne, procesy zdrowienia, psychoterapia dziecięcaAbstrakt
W artykule przedstawiono przypadek traumatyzacji dziecka na skutek działań wojennych oraz zranienia ojca przebywającego na froncie. Ukazano dynamikę przeżyć psychiczno-emocjonalnych, mechanizmów obronnych, transformacji agresji oraz poszukiwania
zasobów. Metafora «pęknięć w pancerzu» została wykorzystana do opisu stopniowego łagodnienia struktur psychicznych dziecka i możliwości otwarcia emocjonalnego poprzez relację terapeutyczną. Autorzy analizują specyfikę interakcji psychoterapeuty dziecięcego z młodymi klientami, którzy doświadczyli traumy w wyniku wydarzeń wojennych w Ukrainie. W centrum uwagi znajdują się doświadczenia psychiczno-emocjonalne dziecka na różnych poziomach traumatyzacji. Szczególny nacisk położono na kluczowe procesy zdrowienia, umożliwiające dorosłym lepsze rozumienie stanu psychicznego dzieci oraz ich potrzeb w warunkach kryzysowych. Uogólniono, że akceptacja myślenia symbolicznego dziecka, adekwatna interpretacja psychoanalityczna, bezpieczne i stabilne relacje terapeutyczne, uznanie i „kontenerowanie” agresji dziecka, twórcza reprezentacja traumy oraz powrót do wspomnień sprzed traumy jako zasobów, stwarzają możliwość harmonizacji stanu psychiczno-emocjonalnego, rozwoju zasobów dziecka oraz redukcji wpływu traumatyzacji.
Bibliografia
1. Freud, S. (1920). Beyond the pleasure principle. International Psycho-Analytical Press.
2. Freud, A. (1936). The ego and the mechanisms of defence. Hogarth Press.
3. Winnicott, D. W. (1965). The maturational processes and the facilitating environment. International Universities Press.
4. Danese, A. (2020). Annual research review: Rethinking childhood trauma – New research directions for measurement, study design and analytical strategies. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61, 236-250.
5. Mayer, S. E., Surachman, A., Prather, A. A., et al. (2022). The long shadow of childhood trauma for depression in midlife: Examining daily psychological stress processes as a persistent risk pathway. Psychological Medicine, 52, 4029-4038.
6. Malik, A. N., & Hassan, S. (2025). The SHARE model of trauma recovery: Addressing silence, honor, attachment, relational trauma, and embodied memory in collectivist cultures. Journal of Evaluation in Clinical Practice, 31, Article 70200.
7. Pynoos, R. S., & Nader, K. (1988). Psychological first aid and treatment approach to children exposed to community violence: Research implications. Journal of Traumatic Stress, 1(4), 445-473. https://doi.org/10.1007/BF00980366
8. Van der Kolk, B. (2022). Tilo vede lik: Yak lyshyty psykhotravmy v mynulomu. Vivat.
9. Cramer, P. (2015). Defense mechanisms in psychology: Application in clinical practice with traumatized children. Psychodynamic Psychiatry, 43(4), 553-568. https://doi.org/10.1521/pdps.2015.43.4.553
10. Perry, B. D., & Salavitz, M. (2023). Khlopchyk, yakoho rostyly yak sobaku ta inshi vypadky dytiachykh psykholohichnykh travm. Vydavnytstvo Rostyslava Burlaky.
11. Kravtsova, A. (Ed.). (2024). Hra pid vohnem. Istorii, robota, sposterezhennia, dumky ukrainskykh psykhoanalitychnykh dytiachykh terapevtiv pid chas viiny. Vydavnytstvo Rostyslava Burlaky.
12. Kulish, O. V., & Siryk, I. V. (2022). Psykhoterapiia ta psykhokorektsiia osobystosti z posttravmatychnym stresovym rozladom. Problems of Modern Psychology, 5, 46-52. https://doi.org/10.26661/2310-4368/2022-1-5
13. Oksiutovych, M. O., & Sabadukha, V. O. (2023). Psykhotravmuiuchyi dosvid dytyny ta osoblyvosti sotsializatsii pry tsomu. Vcheni zapysky TNU imeni V.I. Vernadskoho. Seriia: Psykholohiia, 34(73), 5, 58-64.
_small1.png){kind=logo}
