Історична освіта в призмі гібридних загроз

Halyna DOKASHENKO

doi:10.38014//ehs-ss.2025.4.03

Autor

Halyna DOKASHENKO Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny „Donbasski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny”, Dniepr, Ukraina https://orcid.org/0000-0002-1428-3182

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.38014//ehs-ss.2025.4.03

Słowa kluczowe:

zagrożenia hybrydowe, edukacja historyczna, rosyjskie podręczniki, zniekształcenie, fałszowanie, podstawianie pojęć, pamięć narodowa

Abstrakt

Cel. Celem pracy jest zbadanie cech współczesnej edukacji historycznej w warunkach wojny informacyjnej jako jednego z istotnych elementów hybrydowej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Metodologia jest oparta na metodach analizy i syntezy historiograficznej. Nowatorstwo naukowe. Podstawę analizy stanowią teksty rosyjskich
podręczników dla szkół podstawowych zawierających informacje o historii Ukrainy. Wyniki. Wnioski wskazują na przejawy zagrożeń hybrydowych w edukacji historycznej, które, zdaniem autorki, polegają na: celowym zniekształcaniu faktów, wydarzeń i procesów historycznych, przedstawianiu ich zafałszowanej interpretacji, zastępowaniu faktów opiniami, zawłaszczaniu cudzych osiągnięć, dorobku w celu zniekształcenia przeszłości historycznej danego kraju, grupy etnicznej, a także w celu „gloryfikacji” własnego państwa i grupy etnicznej. Przedstawiono propozycje dotyczące form przeciwdziałania tym zagrożeniom hybrydowym z punktu widzenia wagi i znaczenia kształtowania pamięci narodowej narodu ukraińskiego.

Bibliografia

Academic Response to Hybrid Threats» – Erasmus+ Capacity Building Project #610133-EPP-1-2019-1-FI-EPPKA2-CBHE-JP. Рroject description. Retrieved from WARN.

Arsentev, N., Danilov, A., Dmitriev, A., Stefanovich, P., Tokareva, A., & Torkunov, A. (2022). Istoriia Rossii. 6-i klas, ch.2 [History of Russia. 6th grade, part 2]. Moskva: Prosveshchenie.

Arsentev, N., Danilov, A., Dmitriev, A., Kurukin, I., Tokareva, A., & Torkunov, A. (2022). Istoriia Rossii. 7-i klas, ch12 [History of Russia. 7th grade, part 1]. Moskva: Prosveshchenie.

Arsentev, N., Danilov, A., Dmitriev, A., Kurukin, I., Tokareva, A., & Torkunov, A. (2022). Istoriia Rossii. 8-i klas, ch.2 [History of Russia. 8th grade, part 2]. Moskva: Prosveshchenie.

Bondarenko P., Stukanova Y. (2025). Shkilna istorychna osvita na tymchasovo okupovanykh terytoriyakh Ukrayiny (2014-2022): ideyi «russkoho myra» proty kontseptsiyi ukrayinskoyi derzhavnosti. (School history education in the temporary occupied territories of Ukraine (2014 – 2022): ideas of “russian world” against the concept of the Ukrainian. Skhidnoyevropeyskyy istorychnyy visnyk - Eastern European Historical Bulletin, 34, 181-192. https://doi.org/10.24919/2519-058X.34.324605

Gorinov, M., Danilov, A., Kosulina, L., Morukov, M., Semenenko, I., Torkunov, A., Khaustov, V., & Khlevniuk, O. (2022). Іstoriia Rossii. 10-i klas, ch.1 [History of Russia. 10th grade, part 1]. Moskva: Prosveshchenie.

Gryshko, S., Golovianko, М., Dokashenkо, G.,Tytarenko, М., Chekh , М., & Vasylytsia, О. (2024). Hybrid Threats Glossary. Retrieved from: https://warnerasmus.eu/ua/glossary/.

Hulevychuk, T. (2025). Katuvannia tsyvilnykh na Kyivshchyni: sud zasudyv rosiiskoho viiskovoho do 11 rokiv [Torture of civilians in Kyiv region: court sentences Russian military man to 11 years]. Retrieved from: https://life.kyiv.ua/news/katuvannia-tsyvilnykh-na-kyivshchyni-sud-zasudyv-rosijskohovijskovoho-do-11-rok.

Dvorkin, I., Telukha, S., & Kharchenko, A. (2021). Formuvannia istorychnoi pamiati v pidruchnykakh z Istorii Ukrainy: do ta Yevromaidanu [Memory Policy and History Textbooks in Ukraine: before and after Euromaidan]. Storinky istorii – History pages, 53, 356–370). DOI: https://doi.org/10.20535/2307-5244.53.2021.248570.

Istoriya Ukrayiny v fokusi hibrydnykh zahroz (History of Ukraine in the Focus of Hybrid Threats). Retrieved from: https://edu.forlan.org.ua/?p=199339

Lukyanyuk, V. (2013) Tsey den v istoriі (This Day in History). Retrieved from: https://www.jnsm.com.ua/h/1201M/

Mavrodin, V. (1971). Obrazovanie drevnerusskogo gosudarstva i formirovanie drevnerusskoi narodnosti [The formation of the Old Russian state and the development of the Old Russian nationality]. Moskva, Nauka.

Medinskii, V., & Torkunov, A. (2023). Istoriia Rossii. 1945- nachalo XXІ v. Uchebnik dlia 11 klassa [History of Russia. 1945–early 21st century. Textbook for 11th grade]. Moskva: Prosveshchenie.

Pro zasady derzhavnoi polityky natsionalnoi pamiati Ukrainskoho narodu [On the principles of the state policy of the national memory of the Ukrainian people]. 4579-IX § 1Art. 4; 4 Art. 1; 6 Art. 2 (2025).). Retrieved from: (https://www.president.gov.ua/documents/4012022-42817).

Pro zastosuvannia personalnykh spetsialnykh ekonomichnykh ta inshykh obmezhuvalnykh zakhodiv (sanktsii) [On the application of personal special, economic, and other restrictive measures (sanctions)]. 401/2022 § (2022). Retrieved from: https://www.president.gov.ua/documents/4012022-42817)

Pro peredachu Krymskoi oblasti zi skladu RRFSR do skladu URSR [On the transfer of the Crimean region from the RSFSR to the Ukrainian SSR]. Law of the USSR, 211, p.1-2 (1954). Retrieved from: https://surl.li/ofcasq.

Pro peredachu Krymskoi oblasti zi skladu RRFSR do skladu URSR [On the transfer of the Crimean region from the RSFSR to the Ukrainian SSR]. Minutes 49, XI (1954). Retrieved from: з https://surl.li/tospyo.

Рro peredachu Krymskoi oblasti zi skladu RRFSR do skladu URSR [On the transfer of the Crimean region from the RSFSR to the Ukrainian SSR]. Decree of the Presidium, 64 (1954). Retrieved from: https://surl.li/zyqrep.

Putin, V. (2021). Pro istorychnu yednist rosiian ta ukraintsiv [On the historical unity of Russians and Ukrainians]. Retrieved from: http://kremlin.ru/events/president/news/66182

Rybakov, B. (1982). Kievskaia Rus i russkie kniazhestva XІІ–XІІІ vv [Kievan Rus and Russian principalities of the 112th–13th centuries]. Moskva: Nauka.

Ukrayina vidoma ta nevidoma (Ukraine Known and Unknown). Retrieved from: http://uvin.forlan.org.ua/

Yaremchuk, V. (2023). Ukraina u shkilnii istorii putinskoi Rosii (do 2021 r.) [Ukraine in the School History of putin’s Russia (until 2021)]. Ukrainskyi istorychnyi zhurnal – Ukrainian historical journal, 3, 176–196. DOI: https://doi.org/10.15407/uhj2023.03.176

Giannopoulos, G., Smith, H., Theocharidou, M. (2021) The Landscape of Hybrid Threats: A conceptual model, EUR 30585 EN, Publications Office of the European Union, Luxembourg