Język jako determinanta kształtowania się sposobów myślenia

Abstrakt

W artykule dokonano analizy głównych typów myślenia właściwych dla współczesnego człowieka i społeczeństwa w ogóle. Zaproponowano definicję i analizę myślenia przestrzennego jako aktywności umysłowej człowieka. Wprowadzono definicję “myślenia kosmicznego”, scharakteryzowano proces jego powstawania i cechy. Zakwalifikowano czynności myślenia i główne funkcje czynnościowe, które one zapewniają. Scharakteryzowano syntezę i analizę jako główne mechanizmy aktywności poznawczej człowieka. Zilustrowano, że zarówno człowiek, jak i społeczeństwo operują słowem jako podstawową jednostką języka i podstawową jednostką myślenia, która uczestniczy w czynnościach syntezy i analizy, zarówno w rozwoju mowy, jak i w systematyzacji języka. Słowo jako jednostka języka obiektywnego z jednej strony ma znaczenie warunkowe i wchodzi w relacje warunkowe z innymi słowami, odzwierciedlając prawidłowości relacji w języku, a z drugiej strony jako jednostka języka subiektywnego przyczynia się do wyrażenia przesłanki twórczości autora i ma znaczenie indywidualne, odzwierciedlające postrzeganie świata przez konkretnego człowieka. Operacje logiczne syntezy i analizy, które są głównymi sposobami myślenia, przyczyniają się do kształtowania osobowości językowej i powstawania struktury językowej w myśleniu danej osoby, tworzą regularne i odtwarzają warunkowe relacje między jednostkami językowymi, sprawdzają zdobyte doświadczenie językowe, identyfikują historyczne zmiany proceduralne w systemie językowym. Dwukierunkowość (realizacja m.in. procesów syntezy i analizy) ludzkiego myślenia zapewnia najpełniejsze odzwierciedlenie rzeczywistości w języku poprzez werbalizację głównych zjawisk i procesów otaczającego nas świata, pojęć i kategorii myślowych. W związku z czym język jako fenomen ludzkiej aktywności jest w stanie wyrazić wszystkie ludzkie pojęcia i myśli, będąc  niwersalnym i jednocześnie unikalnym sposobem komunikacji gatunku biologicznego homo sapiens.