Charakterystyka psychologiczna rodzajów orientacji funkcjonalnej doświadczenia samotności

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest badaniu osobliwości „Ja-funkcji” osób o różnej orientacji funkcjonalnej doświadczenia samotności. Rozważane są poglądy naukowców na definicję „samotności”, rozumienie funkcji „Ja” w ramach ludzkiego strukturalnego modelu osobowości G. Ammona. Przedstawiono wyniki badania empirycznego mającego na celu określenie cech Ja-funkcji osób o różnej orientacji funkcjonalnej doświadczenia samotności. Określono współzależności między wskaźnikami Ja-funkcji: agresją, lękiem, Jaograniczeniem wewnętrznym i zewnętrznym, narcyzmem, seksualnością oraz wskaźnikami rodzajów orientacji funkcjonalnej doświadczenia samotności. Wyróżniono grupy autotwórczego, adaptacyjnego i autodestrukcyjnego typu doświadczenia samotności. Ustalono, że grupy osób o różnych doświadczeniach samotności różnią się specyfiką przejawiania się Ja-funkcji (konstruktywne, destrukcyjne, niewystarczające). Podano charakterystykę opisową profili Ja-funkcji osób o różnym typie funkcjonalnej orientacji doświadczenia samotności, wykonano ich portret psychologiczny. Udowodniono, że osoby o autotwórczym typie doświadczenia samotności charakteryzują się: towarzyskością, empatią, otwartością, zdolnością do konstruktywnego pokonywania trudności i konfliktów interpersonalnych, wysoką samooceną, poczuciem własnej godności, zdrową ambicją, realistyczną percepcją siebie i innych, dojrzałością emocjonalną i duchową, zdolnością do wymiany doświadczeniami uczuciowymi i emocjonalnymi. Osoby z adaptacyjnym typem samotności (CA) charakteryzują się: kontrolą dystansu interpersonalnego, racjonalnym wykorzystaniem dostępnych sił, zasobów, trudnościami w wyznaczaniu i obronie celów mających znaczenie osobiste, niespójnością doznań emocjonalnych, niestabilnością poczucia własnej wartości, dewaluacją emocjonalną ważnych wydarzeń i znaczących związków, blokowaniem aktywności, pojawieniem się zmęczenia, nudy i pustki duchowej. Osoby z autodestrukcyjnym typem samotności (SR) charakteryzują się: unikaniem kontaktów, niechęcią do „dialogu”, niezdolnością do kompromisu, tworzeniem konfliktów, nietolerancją krytyki, nadkontrolą własnych uczuć i emocji, odrzuceniem problemów innych i niechęcią „wpuszczania” ich w omawianie własnych problemów, poczuciem pustki emocjonalnej i ogólnym spadkiem aktywności, trudnościami w samorealizacji, niespójnym zachowaniem.