Traumatic stress and posttraumatic stress disorder as aging critical points of ontogenesis
DOI:
https://doi.org/10.38014/ehs-ss.2025.4.11Keywords:
traumatic stress, post-traumatic stress disorder,, gerocritical point, aging, longevity, valeological competenceAbstract
In this article, the problems of traumatic stress, post-traumatic stress disorder in military officers, retired military personnel and civilians are analyzed simultaneously from the points of view of wide inter-disciplinary sciences - physiology, psychology, sociology, and gerontology, taking into account the current conditions of Ukrainian society. An attempt is made to consider traumatic stress as a direction point in a person's life trajectoryfrom the standpoint of gerontology, that is - the "gero-critical point", from which an affected person could be "guided" to the active life-style trajectory, slowing down the aging processes, and increasing longevity without diseases of old age. Opinions regardingimprovement of the system of valeological and psychological education are providedin order to form valeological competence and involve each person in pursuit of health and longevity.
References
1. Buriak O.O., Hinevskyi M. I., Katerusha H.L. (2015). Viiskovyi syndrom “ATO”: aktualnist ta shliakhy vyrishennia na derzhavnomu / O.O. Buriak, M.I. Hinevskyi, H.L. Katerusha. Zbirnyk naukovykh prats Kharkivskoho universytetu Povitrianykh Syl. Vypusk 2(43). S. 176-181.
2. Buriak O.O., Hinevskyi M.I., Katerusha H.L. (2015). Shliakhy ta metody reabilitatsii osib z «viiskovym syndromom» ta posttravmatychnym sresovym rozladom // Sotsialna adaptatsiia viiskovosluzhbovtsiv / Zb. nauk. prats Khark. un-tu Povitrianykh Syl. Vyp. 3(44). S. 137-141.
3. Bulan A.A. (2015). Psykhoemotsiini stany kombatantiv v umovakh boiovykh dii // Aktualni problemy sotsiolohii, psykholohii, pedahohiky. №4 (29). S. 9-12.
4. Voloshin P.V. (2004). Posttravmaticheskie stressovye rasstrojstva: problemy lecheniya i profilaktiki / P.V. Voloshin, L.F. Shestopalova, V.S. Podkorytov // Mezhdunarodnyj medicinskij zhurnal. T. 10. № 1. S. 34–37.
5. Gromov L.A. (2012). Racionalnaya farmakoterapiya // Racionalnaya farmakoterapiya. 1 (22). S.13-15.
6. Yevsieieva O.V (2007). Do psykhichnoho zdorovia cherez navchalni zavdannia / Shliakh osvity. №1. S. 38-41
7. Yevsieieva O.V. (2006). Problema dukhovnoho zdorovia v konteksti riznykh nauk // Formuvannia motyvatsii zdorovoho sposobu zhyttia ta profilaktyky VIL/SNID zasobamy osvity / O.V. Yevsieieva. - Problemy osvity: Naukovo-metodychnyi zbirnyk. / Kol. avt. – K.: Instytut innovatsiinykh tekhnolohii i zmistu osvity. Vyp. 48. S.128-135.
8. Yevsieieva O.V. (2009). Dushevne i dukhovne zdorovia liudyny Navchalnyi posibnyk / O.V. Yevsieieva. Nizhyn: Vyd-vo NDU im. M. Hoholia. 37 s.
9. Yevsieieva O.V. (2010). Psykhichne zdorovia yak valeolohichna problema // O.V. Yevsieieva.- Visnyk Kharkivskoho natsionalnoho universytetu imeni V.N. Karazina, Seriia “Valeolohiia: suchasne i maibutnie”. Vypusk 9. № 923. Kharkiv: Vyd-vo KhNU im. V.N. Karazina. S.14-18.
10. Evseeva O.V. (2014). Valeologicheskie, filosofskie, fizicheskie aspekty problemy duhovnogo i dushevnogo zdorovya // O.V. Evseeva Zdorove, lichnost, obshestvo: sbornik nauchnyh trudov /sost. A.V. Aleshicheva. Harkov: Finart. S. 263-284.
11. Kitaev-Smyk L.A. (1989). Stress i psihologicheskaya ekologiya / L.A.Kitaev-Smyk. Priroda. №7. S. 98-105.
12. Kitaev-Smyk JI.A. (1983). Psihologiya stressa / L.A. Kitaev-Smyk. M.: Nauka. 368 s.
13. Kohanov V.P. (2008). Psihiatriya katastrof i chrezvychajnyh situacij / V.P. Kohanov, V.N. Krasnov. M. : Prakticheskaya medicina. 448 s.
14. Lazarus R. (1970). Teoriya stressa i psihofiziologicheskie issledovaniya // Emocionalnyj stress: fiziologicheskie i psihologicheskie reakcii / Pod red. L.Levi, V. N. Myasisheva. L.
15. Lipskyi P.Yu. (2013). Valeolohichna kompetentnist yak faktor poperedzhennia peredchasnoho starinnia // P.Yu. Lipskyi Poperedzhennia peredchasnoho starinnia zhinky v umovakh informatsiinoho suspilstva. Zbirnyk tez dopovidei I Mizhnarodnoi naukovo-praktychnoi konferentsii. K. S. 20-20.
16. Lipskij P.Yu. (2013). Giperglikemicheskaya gipoteza prezhdevremennogo stareniya // P.Yu. Lipskij Gerontologicheskij zhurnal im. V.F.Kuprevicha. T.4. № 1-2. S. 28-38.
17. Lipskyi P.Yu. (2006). Formuvannia zdorovoho sposobu zhyttia v svitli kontseptsii staloho rozvytku terytorialnoi hromady //P.Yu. Lipskyi Problemy osvity: Nauk.-metod. Zb.. K.: Prooblemy osvity. K.: In-t innovatsiinykh tekhnolohii i zmistu osvity. Vyp. 49. S.39-48
18. Lipskyi P.Yu. (2016). Faktory peredchasnoho starinnia i sproba pobuduvaty kompleksnu valeolohichno systemu ozdorovlennia/”omolodzhennia” liudei / P.Yu. Lipskyi. Zdorovia liudyny: teoretychni, praktychni ta metodychni aspekty. Mater. Vseukr. Nauk.-parkt konf. (17.11 2016). Poltava: Astraia. S.66-70.
19. Lipskyi P.Yu., Bazhan A.H. (2017). Insulinorezystentnist: suchasna P.Yu. Lipskyi molekuliarna medytsyna daie kliuch dlia rozviazannia problem kardiolohii, diabetolohii, herontolohii // P.Yu. Lipskyi. A.H. Bazhan. Aktualn ipytannia medytsyny i biolohii. Materialy Mizhnarodnoi naukovo-praktychnoi konferentsii / Za zahalnoiu redaktsiieiu prof. Pylypenka S.V. Poltava: Astraia. S. 106-109.
20. Lipskyi P.Yu. (2017). Kontseptualni zasady ekoloho-valeolohichnoho vykhovannia v systemiosvity dlia ekolohobezpechnohorozvytku // P.Yu. Lipskyi. Aktualni pytannia medytsyny i biolohii. Materialy Mizhnarodnoi naukovo-praktychno yikonferentsii / Za zahalnoiu redaktsiieiu prof. PylypenkaS.V.. Poltava: Astraia. S. 149-151.
21. Malkina-Pyh I.G. (2015). Ekstremalnye situacii / I.G.Malkina-Pyh M.: Ekmo. 960 s.
22. Profilaktyka posttravmatychnykh stresovykh rozladiv: psykholohichni aspekty. Metodychnyi posibnyk / Upor.: D.D. Romanovska, O.V. Ilashchuk. Chernivtsi: Tekhnodruk, 2014. 133 s.
23. Psykholohichna dopomoha uchasnykam ATO ta yikh simʼyam: kolektyvna monohrafiia / M. I. Mushkevych, R. P. Fedorenko, A. P. Melnyk [ta in.] ; za zah. red. M. I. Mushkevych. Lutsk: Vezha-Druk, 2016. 260 s.
24. Psykholohichna dopomoha postrazhdalym vnaslidok kryzovykh travmatychnykh podii: metodychnyi posibnyk / Z. H. Kisarchuk, Ya. M. Omelchenko, H. P. Lazos, L. I. Lytvynenko,… Tsarenko L. H.; za red. Z. H. Kisarchuk. K. : TOV “Vydavnytstvo “Lohos”, 2015. 207 s.
25. Pushkaryov A.L., Domorackij V.A., Gordeeva E.G. (2000). Posttravmaticheskoe stressovoe rasstrojstvo: diagnostika, psihofarmakoterapiya, psihoterapiya / A.L. Pushkaryov, V.A. Domorackij, E.G. Gordeeva. M. : Izd-vo Instituta psihoterapii. 128 s.
26. Sele G. (1979). Stress bez distressa Tekst. / G. Sele. M.: Progress. 123 s.
27. Sidorov, P.I; Dukmanov M.F. (1997). Osobennosti pogranichnyh psihicheskih rasstrojstv u veteranov vojnys v Afganistane Tekst.) / P.I. Sidorov, M.F. Dukmanov // Zhurnal nevrologii i psihiatrii im. S. S. Korsakova. №3. S. 12-14.
28. Tarabrina N.V. (2003). Osnovnye itogi inapravleniya issledovanij postrtravmaticheskogo stressa / N.V. Tarabrina. Psihologicheskij zhurnal. 24(4). S. 5-19.
29. Uvarova S. (2016). Psykholohichna prosvita v konteksti problemy poperedzhennia posttravmatychnykh stresovykh staniv // Svitlana Uvarova. Naukovyi visnyk MNU imeni V.O.Sukhomlynskoho. Psykholohichni nauky. №1(16). S.202-207.
30. Frolkis V.V. (1981). Starenie. Nejrogumoralnye mehanizmy. / V.V. Frolkis. K.: Nauk. Dumka. 320 s.
31. Chebotarev D.F., Frolkis V.V., Korkushko O.V. (1990). Geriatriya // Pod red. D. F. Chebotareva. Moskva: Medicina. 240 s.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Petro LIPSKY, Olga EVSEYEVA
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
_small1.png){kind=logo}
