Odporność psychologiczna mieszkańców obwodu chersońskiego w warunkach długotrwałego konfliktu zbrojnego: czteroletnia analiza retrospektywna

Autor

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.38014/ehs-ss.2026.1.08

Słowa kluczowe:

odporność psychiczna, rezyliencja, obwód chersoński, adaptacja, konflikt zbrojny, uraz psychiczny, szkolnictwo wyższe, rozwój pourazowy

Abstrakt

W artykule przeprowadzono kompleksową analizę retrospektywną dynamiki odporności psychicznej (rezyliencji) ludności cywilnej obwodu chersońskiego w latach 2022-2026. Aktualność podjętej problematyki wynika z potrzeby naukowego ujęcia bezprecedensowych doświadczeń mieszkańców regionu przyfrontowego, którzy przeszli przez etapy gwałtownej okupacji, aktywnego oporu obywatelskiego oraz długotrwałego przebywania w warunkach codziennych ostrzałów artyleryjskich po wyzwoleniu. Odporność psychiczna w kontekście konfliktu zbrojnego jest traktowana nie jako cecha statyczna, lecz jako strategiczny zasób przetrwania jednostki i wspólnoty.
Na podstawie analizy najnowszych opracowań ukraińskich naukowców oraz wyników monitoringu dobrostanu psychicznego autorzy uzasadnili naukowo cztery etapy transformacji odporności mieszkańców regionu. Wykazano, że ciągłość procesu edukacyjnego oraz aktywność zawodowa nauczycieli i studentów sprzyjają stabilizacji funkcji poznawczych oraz zachowaniu poczucia subiektywnej kontroli nad własnym życiem. W artykule określono kluczowe uwarunkowania organizacyjnopsychologiczne niezbędne dla skutecznej integracji europejskiej ukraińskiego szkolnictwa wyższego, w tym: wprowadzenie systemowego monitoringu psychodiagnostycznego, tworzenie uniwersyteckich „Przestrzeni Odporności” oraz specjalistyczne przygotowanie kadry do pracy z konsekwencjami długotrwałej sytuacji kryzysowej. Uzyskane wyniki mają praktyczne znaczenie dla opracowania programów wsparcia psychologicznego ludności w regionach dotkniętych długotrwałymi wyzwaniami geopolitycznymi.

Biogramy autorów

Inna VARNAVSKA - Chersonski Państwowy Uniwersytet Rolniczo-Ekonomiczny w Kropywnickim, Ukraina

Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor, Associate Professor of the Department of Social and Behavioural Sciences, Kherson State Agrarian and Economic University, Kropyvnytskyi, Ukraine

Olesia SAMKOVA - Chersonski Państwowy Uniwersytet Rolniczo-Ekonomiczny w Kropywnickim, Ukraina

Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor, Associate Professor of the Department of Social and Behavioural Sciences, Kherson State Agrarian and Economic University, Kropyvnytskyi, Ukraine

Bibliografia

1. Bohdan, O. (2025). Hidnist pedahohiv Khersonshchyny yak chynnyk yikhnoi stiikosti v umovakh voiennoho ta informatsiinoho protystoiannia rosiiskii ahresii [Dignity of Kherson region teachers as a factor of their resilience in the conditions of military and information opposition to Russian aggression]. Problemy politychnoi psykholohii, 18(32), 182-202. [in Ukrainian].

2. Burovytska, A. I. (2024). Osoblyvosti rezylientnosti studentiv pid chas navchannia umovakh voiennoho chasu [Features of students' resilience during studies in wartime conditions]. Naukovi zapysky. Seriia: Psykholohiia. (2). 17-23. [in Ukrainian].

3. Husak, N., Chernobrovkina, V., Chernobrovkin, V., Maksymenko, A., Bohdanov, S., & Boiko, O. (2017). Psykhosotsialna pidtrymka v umovakh nadzvychainykh sytuatsii: pidkhid rezyliens [Psychosocial support in emergency situations: a resilience approach]. Pulsary. [in Ukrainian].

4. Zlyvkov, V. L., Lukomska, S. O., & Fedan, O. V. (2016). Psykhodiahnostyka osobystosti u kryzovykh zhyttievykh sytuatsiiakh [Psychodiagnostics of personality in crisis life situations]. Pedahohichna dumka. [in Ukrainian].

5. Kozihora, M. A. (2023). Psykholohichni osoblyvosti proiavu moralnoi travmy pid chas voiennoho konf iktu [Psychological features of moral trauma manifestation during a military conflict] (Doctoral dissertation). Lutsk. [in Ukrainian].

6. Kuzikova, S., Zlyvkov, V., Lukomska, S., Shcherbak, T., & Kotukh, O. (2024). Psykholohichnyi suprovid osobystosti v umovakh viiny: navchalnyi posibnyk [Psychological support of personality in war conditions: a study guide]. Vydavets Lysenko M. M.. [in Ukrainian].

7. Karamushka, L. M., Kredentser, O. V., Tereshchenko, K. V., Lahodzinska, V. I., Ivkin, V. M., & Kovalchuk, O. S. (2023). Metodyky doslidzhennia psykhichnoho zdorovia ta blahopoluchchia personalu orhanizatsii: psykholohichnyi praktykum [Methods of researching mental health and well-being of organization personnel: a psychological workshop] (L. M. Karamushka, Ed.). Institute of Psychology named after H.S. Kostiuk of the NAPN of Ukraine. [in Ukrainian].

8. Shevchuk, L. P. (2025). Psykholohichna stiikist osobystosti v umovakh voiennoho stanu [Psychological resilience of personality in the conditions of martial law]. In Aktualni problemy suchasnoi nauky v doslidzhenniakh molodykh uchenykh, kursantiv ta studentiv (pp. 398-401). KhNUVS. [in Ukrainian].

9. Chornyi, V. (2024). Psykholohichna stiikist ukrainskykh viiskovosluzhbovtsiv v khodi rosiisko-ukrainskoi viiny: sotsialni chynnyky [Psychological resilience of Ukrainian servicemen during the Russian-Ukrainian war: social factors]. Zbirnyk naukovykh prats TsVSD NUOU. (2). 139-145. [in Ukrainian].

Pobrania

Opublikowane

2026-04-30

Jak cytować

VARNAVSKA, I., & SAMKOVA, O. (2026). Odporność psychologiczna mieszkańców obwodu chersońskiego w warunkach długotrwałego konfliktu zbrojnego: czteroletnia analiza retrospektywna. EUROPEJSKIE STUDIA HUMANISTYCZNE: Państwo I Społeczeństwo, 1(1), 88–100. https://doi.org/10.38014/ehs-ss.2026.1.08

Numer

Nr 1 (2026): EUROPEJSKIE STUDIA HUMANISTYCZNE: Państwo i Społeczeństwo

Dział

EDUKACJA I POMOC PSYCHO-SPOŁECZNA W WARUNKACH WOJNY

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Inna VARNAVSKA, Olesia SAMKOVA

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.